Ο ίλιγγος αυχενικής αιτιολογίας είναι μια σύνθετη κατάσταση που επηρεάζει την ισορροπία και την καθημερινή λειτουργικότητα των ασθενών.

Ο ίλιγγος αυχενικής αιτιολογίας είναι μια συχνά παρεξηγημένη κατάσταση, όπου η δυσλειτουργία τής αυχενικής μοίρας επηρεάζει την ισορροπία και προκαλεί αίσθημα αστάθειας, ή θολούρας. Παράλληλα με τον πόνο και τη δυσκαμψία στον αυχένα, τα συμπτώματα επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα, καθιστώντας την έγκαιρη διάγνωση και την σωστή αντιμετώπιση ιδιαίτερα σημαντικές. Ο ίλιγγος αυχενικής αιτιολογίας είναι για μορφή ιλίγγου που αποδίδεται σε δυσλειτουργία τής αυχενικής μοίρας τής σπονδυλικής στήλης και ειδικότερα στις ιδιοδεκτικές πληροφορίες που προέρχονται από τους μύες, τις αρθρώσεις και τους συνδέσμους τού αυχένα. Αν και η διάγνωση παραμένει σε ορισμένες περιπτώσεις αμφιλεγόμενη, η κλινική εμπειρία και η σύγχρονη βιβλιογραφία υποστηρίζουν ότι ο αυχένας μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην πρόκληση αισθήματος ζάλης ή αστάθειας σε επιλεγμένους ασθενείς (Brandt, 1996).

Κλινικός και απεικονιστικός έλεγχος

Για να κατανοήσουμε τον ίλιγγο αυχενικής αιτιολογίας είναι απαραίτητο να εξετάσουμε τον τρόπο με τον οποίο το σώμα διατηρεί την ισορροπία. Η ισορροπία βασίζεται στη συνεργασία τριών κύριων συστημάτων: του αιθουσαίου συστήματος του έσω ωτός, της όρασης και της ιδιοδεκτικότητας. Η ιδιοδεκτικότητα αφορά την ικανότητα του σώματος να αντιλαμβάνεται τη θέση και την κίνηση των μελών του στον χώρο. Στην περιοχή τού αυχένα υπάρχουν πυκνοί μηχανοϋποδοχείς που παρέχουν συνεχείς πληροφορίες στον εγκέφαλο σχετικά με τη θέση τής κεφαλής σε σχέση με το σώμα. Όταν αυτές οι πληροφορίες είναι αλλοιωμένες, για παράδειγμα λόγω μυϊκού σπασμού ή εκφυλιστικών αλλοιώσεων, μπορεί να δημιουργηθεί σύγκρουση με τα σήματα από το αιθουσαίο και το οπτικό σύστημα. Αυτή η αισθητηριακή ασυμφωνία θεωρείται βασικός μηχανισμός πρόκλησης ζάλης (Furman & Cass, 1992).

Κλινικά, ο ίλιγγος αυχενικής αιτιολογίας περιγράφεται συχνά ως αίσθημα αστάθειας, «θολούρας» στο κεφάλι, ή αβεβαιότητας κατά τη βάδιση, παρά ως κλασικός περιστροφικός ίλιγγος. Πολλοί ασθενείς αναφέρουν ότι τα συμπτώματα επιδεινώνονται με κινήσεις τού αυχένα, ή μετά από παρατεταμένη κακή στάση, όπως η πολύωρη εργασία σε υπολογιστή. Συχνά συνυπάρχει αυχεναλγία, δυσκαμψία, περιορισμός τής κινητικότητας, ή ιστορικό τραυματισμού, όπως κάκωση τύπου μαστίγιου (whiplash). Η χρονική συσχέτιση μεταξύ αυχενικού πόνου και ζάλης αποτελεί σημαντικό διαγνωστικό στοιχείο (Reid & Rivett, 2005).

Θεραπευτική αντιμετώπιση

Η διάγνωση του ιλίγγου αυχενικής αιτιολογίας είναι κατά βάση διάγνωση αποκλεισμού. Πριν αποδοθούν τα συμπτώματα στον αυχένα, πρέπει να αποκλειστούν άλλες συχνές αιτίες ιλίγγου, όπως ο καλοήθης παροξυσμικός ίλιγγος θέσεως, η αιθουσαία νευρίτιδα, η νόσος Menière, ή κεντρικές νευρολογικές διαταραχές. Η λήψη αναλυτικού ιστορικού και η κλινική εξέταση είναι καθοριστικής σημασίας. Δοκιμασίες που αξιολογούν την κινητικότητα του αυχένα και την αναπαραγωγή των συμπτωμάτων με συγκεκριμένες κινήσεις μπορούν να ενισχύσουν την υποψία τής διάγνωσης, χωρίς όμως να αποτελούν από μόνες τους απόδειξη.

Απεικονιστικές εξετάσεις, όπως η μαγνητική τομογραφία τής αυχενικής μοίρας, ενδέχεται να αναδείξουν εκφυλιστικές αλλοιώσεις, δισκοπάθεια, ή σπονδυλοαρθροπάθεια. Ωστόσο, τα ευρήματα αυτά είναι συχνά και σε ασυμπτωματικά άτομα, επομένως πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή. Δεν υπάρχει ειδική εργαστηριακή ή απεικονιστική εξέταση που να επιβεβαιώνει με βεβαιότητα τον ίλιγγο αυχενικής αιτιολογίας. Η διάγνωση βασίζεται στον συνδυασμό κλινικών στοιχείων και στον αποκλεισμό άλλων παθήσεων.

Η θεραπευτική προσέγγιση στοχεύει κυρίως στην αντιμετώπιση της υποκείμενης αυχενικής δυσλειτουργίας. Η φυσικοθεραπεία αποτελεί βασικό πυλώνα τής θεραπείας. Προγράμματα που περιλαμβάνουν ήπιες κινητοποιήσεις της άνω αυχενικής μοίρας, ασκήσεις ενδυνάμωσης των βαθιών καμπτήρων τού αυχένα και βελτίωση της στάσης τού σώματος έχουν δείξει θετικά αποτελέσματα στη μείωση τόσο του πόνου, όσο και της ζάλης (Reid et al., 2014). Η εκπαίδευση του ασθενούς σχετικά με την εργονομία και τη σωστή θέση κατά την εργασία είναι επίσης σημαντική, ιδιαίτερα σε άτομα που περνούν πολλές ώρες σε καθιστική θέση.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθούν φαρμακευτικά σκευάσματα για την ανακούφιση του μυϊκού σπασμού ή του πόνου, όπως μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη ή μυοχαλαρωτικά. Ωστόσο, τα φάρμακα δεν αντιμετωπίζουν την αιτία τής διαταραχής και δεν αποτελούν μακροπρόθεσμη λύση. Η συνδυασμένη προσέγγιση, που περιλαμβάνει φυσικοθεραπεία και, όπου ενδείκνυται, αιθουσαία αποκατάσταση, φαίνεται να προσφέρει καλύτερα αποτελέσματα.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται σε ασθενείς με ιστορικό τραυματισμού τής αυχενικής μοίρας, όπως μετά από τροχαίο ατύχημα. Στις περιπτώσεις αυτές, ο ίλιγγος μπορεί να συνδέεται με διαταραχή τής ιδιοδεκτικής πληροφορίας λόγω βλάβης των μαλακών μορίων. Η έγκαιρη και εξατομικευμένη αποκατάσταση είναι κρίσιμη για την αποφυγή χρονιότητας των συμπτωμάτων.

Η πρόγνωση του ιλίγγου αυχενικής αιτιολογίας είναι γενικά καλή όταν η διάγνωση τίθεται έγκαιρα και εφαρμόζεται κατάλληλη θεραπεία. Πολλοί ασθενείς αναφέρουν σημαντική βελτίωση μέσα σε εβδομάδες, ή λίγους μήνες. Ωστόσο, σε περιπτώσεις χρόνιας αυχεναλγίας, ή εκτεταμένων εκφυλιστικών αλλοιώσεων τα συμπτώματα μπορεί να επιμένουν και να απαιτούν μακροχρόνια διαχείριση.

Συμπεράσματα

Συμπερασματικά, ο ίλιγγος αυχενικής αιτιολογίας αποτελεί μια σύνθετη, αλλά κλινικά υπαρκτή κατάσταση, που σχετίζεται με τη δυσλειτουργία τής αυχενικής μοίρας και τη διαταραχή τής ιδιοδεκτικής πληροφορίας. Η κατανόηση της αλληλεπίδρασης μεταξύ αυχένα και συστημάτων ισορροπίας είναι ουσιαστική για τη σωστή αξιολόγηση και αντιμετώπιση των ασθενών. Η προσεκτική διαγνωστική διερεύνηση, ο αποκλεισμός άλλων αιτιών ιλίγγου και η στοχευμένη θεραπευτική παρέμβαση μπορούν να οδηγήσουν σε ουσιαστική βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών.

Πηγές

• Brandt, T. (1996). Cervical vertigo—reality or fiction? Audiology & Neurotology, 1(4), 187–196.
• Furman, J. M., & Cass, S. P. (1992). Balance Disorders: A Case-Study Approach. F.A. Davis Company.
• Reid, S. A., & Rivett, D. A. (2005). Manual therapy treatment of cervicogenic dizziness: A systematic review. Manual Therapy, 10(1), 4–13.
• Reid, S. A., Callister, R., & Rivett, D. A. (2014). Effects of cervical spine manual therapy on range of motion, head repositioning, and balance in participants with cervicogenic dizziness. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation, 95(9), 1603–1612.