Η κίνηση αποτελεί θεμελιώδη μηχανισμό για τη ρύθμιση, προσαρμογή και διατήρηση τής λειτουργικότητας του σώματός μας.

Η ζωή δεν είναι στατικότητα. Δεν είναι ακινησία, ούτε μια σειρά από ξεχωριστά κομμάτια που λειτουργούν ανεξάρτητα το ένα από το άλλο. Η ζωή είναι κίνηση και η κίνηση είναι ροή. Από την αναπνοή μας μέχρι τον παλμό τής καρδιάς, από την κυκλοφορία τού αίματος μέχρι τη συνεχή ανανέωση των κυττάρων, το σώμα μας υπάρχει μέσα σε μια αδιάκοπη δυναμική διαδικασία. Τα τελευταία χρόνια η επιστημονική έρευνα μας βοηθά να δούμε αυτή τη ροή με εντελώς νέα μάτια. Χάρη στο έργο ερευνητών όπως η Carla Stecco, η Caterina Fede, ο Neil Theise και η Melody Swartz η κατανόηση του ανθρώπινου σώματος μετατοπίζεται από μια μηχανιστική, στατική εικόνα σε μια πιο ζωντανή και ολιστική θεώρηση. Το σώμα δεν είναι απλώς ένα σύνολο μυών, οστών και οργάνων, αλλά ένα συνεχές δίκτυο ιστών και υγρών που επικοινωνούν, προσαρμόζονται και ανταποκρίνονται διαρκώς στα ερεθίσματα. Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη νέα οπτική διαδραματίζει ο συνδετικός ιστός και ιδιαίτερα η περιτονία. Η Carla Stecco, ανατόμος με εξειδίκευση στην περιτονία, έχει δείξει ότι η περιτονία δεν είναι απλώς ένα «περιτύλιγμα» των μυών, όπως πιστευόταν παλαιότερα, αλλά ένα ενεργό, ζωντανό όργανο με μηχανικές, αισθητηριακές και μεταβολικές λειτουργίες (Stecco et al., 2018). Η περιτονία συνδέει τα πάντα με τα πάντα. Δημιουργεί συνέχεια μέσα στο σώμα, επιτρέποντας στη δύναμη, στην κίνηση και στην πληροφορία να διαχέονται χωρίς διακοπές. Όταν κινούμαστε, δεν κινούνται μόνο οι μύες. Ολόκληρο το περιτονιακό δίκτυο προσαρμόζεται, τεντώνεται, συσπειρώνεται και μεταφέρει φορτία. Αυτό εξηγεί γιατί μια δυσλειτουργία, ή μια ακινησία σε ένα σημείο του σώματος μπορεί να επηρεάσει μια εντελώς διαφορετική περιοχή. Η κίνηση, λοιπόν, δεν είναι τοπική. Είναι “ολιστική” μέσα στο σώμα.

Η Caterina Fede, συνεργάτιδα της Stecco, έχει εστιάσει στη μικροσκοπική δομή τής περιτονίας και στη βιοχημεία της. Οι έρευνές της δείχνουν ότι η περιτονία περιέχει κύτταρα που ανταποκρίνονται τόσο σε μηχανικά, όσο και σε χημικά ερεθίσματα, επηρεάζοντας τη φλεγμονή, τον πόνο και την αποκατάσταση (Fede et al., 2021). Αυτό σημαίνει ότι η κίνηση δεν λειτουργεί μόνο μηχανικά, αλλά και βιολογικά. Όταν κινούμαστε με ποικιλία και ρυθμό, υποστηρίζουμε την υγεία των ιστών μας σε κυτταρικό επίπεδο.

Η έννοια της ροής δεν αφορά μόνο τούς ιστούς, αλλά και τα υγρά τού σώματος. Το αίμα, η λέμφος, το διάμεσο υγρό κινούνται συνεχώς, μεταφέροντας οξυγόνο, θρεπτικά συστατικά και πληροφορίες. Ο Neil Theise, παθολόγος και ερευνητής, έχει συμβάλει σημαντικά στην κατανόηση του διάμεσου χώρου ως ενός δυναμικού συστήματος ροής. Το 2018, η ερευνητική του ομάδα περιέγραψε το διάμεσο χώρο ως ένα εκτεταμένο δίκτυο καναλιών γεμάτων υγρό, το οποίο παίζει ρόλο στην απορρόφηση κραδασμών, στην ανοσολογική άμυνα και στην επικοινωνία μεταξύ ιστών (Benias et al., 2018). Αυτή η ανακάλυψη άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το «εσωτερικό περιβάλλον» τού σώματος. Δεν πρόκειται για έναν παθητικό χώρο, αλλά για ένα σύστημα σε συνεχή κίνηση. Όταν η ροή των υγρών διαταράσσεται, λόγω ακινησίας, στρες, ή τραυματισμού, το σώμα δυσκολεύεται να αυτορυθμιστεί. Αντίθετα, η ήπια, πολυεπίπεδη κίνηση ενισχύει αυτή τη ροή και υποστηρίζει τη συνολική υγεία.

Η Melody Swartz, Biomedical Engineer, έχει μελετήσει εκτενώς τη σχέση μεταξύ μηχανικών δυνάμεων ροής υγρών και ανοσοποιητικού συστήματος. Η δουλειά της δείχνει ότι τα κύτταρα του ανοσοποιητικού “ακούν” τις μηχανικές αλλαγές στο περιβάλλον τους και προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους ανάλογα (Swartz & Lund, 2012). Με απλά λόγια, ο τρόπος που κινούμαστε επηρεάζει το πώς λειτουργεί η άμυνά μας.

Όλα αυτά τα δεδομένα συγκλίνουν σε μια απλή αλλά θεμελιώδη αλήθεια: Το σώμα είναι φτιαγμένο για κίνηση και για ροή. Όχι απαραίτητα για έντονη άσκηση ή επιδόσεις, αλλά για ποικιλία, ρυθμό και συνέχεια. Το περπάτημα, η αλλαγή θέσεων, η συνειδητή αναπνοή, οι ήπιες εναλλαγές έντασης κρατούν το σύστημα «ζωντανό». Η ακινησία, αντίθετα, ακόμη κι αν δεν συνοδεύεται από πόνο άμεσα, σταδιακά περιορίζει τη ροή και τη δυνατότητα προσαρμογής. Ίσως, λοιπόν, ήρθε η στιγμή να αλλάξουμε τον τρόπο που μιλάμε για την υγεία τού σώματος. Αντί να εστιάζουμε μόνο στη διόρθωση ή στην αποκατάσταση, μπορούμε να δώσουμε χώρο στη φροντίδα τής ροής. Να ρωτάμε όχι μόνο αν ένα σημείο πονά, αλλά αν κινείται ελεύθερα, αν «αναπνέει», αν επικοινωνεί με το υπόλοιπο σώμα.

Συμπεράσματα

Η ζωή σημαίνει κίνηση, γιατί η ζωή σημαίνει σχέση. Σχέση μεταξύ ιστών, υγρών, κυττάρων, ρυθμών. Όσο επιτρέπουμε σε αυτές τις σχέσεις να παραμένουν ζωντανές και ευέλικτες, τόσο το σώμα διατηρεί τη σοφία και την ανθεκτικότητά του. Και αυτή η σοφία δεν είναι κάτι αφηρημένο. Εκφράζεται σε κάθε μικρή, καθημερινή κίνηση που επιλέγουμε να κάνουμε.

Πηγές

• Benias, P. C., Wells, R. G., Sackey-Aboagye, B., Klavan, H., Reidy, J., Buonocore, D., … Theise, N. D. (2018). Structure and distribution of an unrecognized interstitium in human tissues. Scientific Reports, 8(1), 4947.
• Fede, C., Pirri, C., Fan, C., Albertin, G., Porzionato, A., Macchi, V., & Stecco, C. (2021). Sensitivity of the fasciae: An ultrastructural and immunohistochemical study. International Journal of Molecular Sciences, 22(11), 6026.
• Stecco, C., Schleip, R., Yucesoy, C. A., & Huijing, P. A. (2018). Fascia as a sensory organ. Clinical Anatomy, 31(5), 667–673.
• Swartz, M. A., & Lund, A. W. (2012). Lymphatic and interstitial flow in the tumour microenvironment: Linking mechanobiology with immunity. Nature Reviews Cancer, 12(3), 210–219.