Η ιδέα τής συμμετρίας στο ανθρώπινο σώμα, είναι βαθιά ριζωμένη στη σκέψη μας ως συνώνυμο της υγείας και της σωστής στάσης. Στην πραγματικότητα όμως, το ανθρώπινο σώμα δεν είναι ούτε σχεδιασμένο, ούτε προορισμένο να είναι απόλυτα συμμετρικό.

Η κατανόηση αυτής της φυσικής ασυμμετρίας αποτελεί βασικό βήμα για μια ουσιαστική και σύγχρονη μυοσκελετική αξιολόγηση. Η αξιολόγηση ART, δηλαδή Asymmetry, Restriction of motion και Tissue texture abnormalities, αποτελεί βασικό εργαλείο τού χειροθεραπευτή στη μυοσκελετική αξιολόγηση. Η ασυμμετρία είναι ένα στοιχείο που συχνά παρατηρείται εύκολα, αλλά χρειάζεται σωστή κατανόηση για να αποκτήσει κλινική αξία.

Ο άνθρωπος δεν είναι απόλυτα συμμετρικός. Από τη γέννησή μας, η θέση των σπλάχνων δημιουργεί φυσικές αποκλίσεις στο κέντρο βάρους. Το ήπαρ βρίσκεται κυρίως δεξιά, η καρδιά έχει αριστερή κλίση και αυτή η εσωτερική διάταξη επηρεάζει τη συνολική στάση. Παράλληλα, οι περισσότεροι άνθρωποι είναι δεξιοχειρες και δεξιοπόδαροι. Η κινητική κυριαρχία τής μίας πλευράς οδηγεί σε αυξημένη φόρτιση, μεγαλύτερη μυϊκή μάζα και συχνά διαφορετική κατανομή βάρους μεταξύ των δύο κάτω άκρων. Σύγχρονες μελέτες δείχνουν ότι ακόμη και σε υγιή άτομα υπάρχουν μικρές, αλλά σταθερές διαφορές στη φόρτιση των ποδιών (Schmidt et al., 2021), ενώ το κυρίαρχο άκρο μπορεί να παρουσιάζει αυξημένο όγκο έως και 3–5% (Bazyler et al., 2020).

Πότε η ασυμμετρία αποκτά κλινική σημασία - Αξιολόγηση

Η ασυμμετρία δεν είναι από μόνη της παθολογική. Είναι μέρος τής ανθρώπινης βιολογίας. Ωστόσο, όταν συνδυάζεται με τραυματισμούς, καθιστική ζωή, ή επαναλαμβανόμενα φορτία μπορεί να επηρεάσει τη μηχανική τής πυέλου και της σπονδυλικής στήλης. Έχει φανεί ότι η ασύμμετρη φόρτιση σχετίζεται με αυξημένη μηχανική επιβάρυνση στην οσφυϊκή μοίρα σε άτομα με χρόνιο πόνο (Kim et al., 2022). Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε απόκλιση προκαλεί πόνο, αλλά ότι σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συμβάλλει στη διατήρησή του.

Η κλινική παρατήρηση ξεκινά από τη στιγμή που ο ασθενής μπαίνει στον χώρο. Ο τρόπος που περπατά, πώς κινεί τα χέρια του, αν φορτίζει περισσότερο τη μία πλευρά, δίνουν σημαντικές πληροφορίες. Έρευνα στο Gait & Posture έδειξε ότι άτομα με ασυμμετρίες στη φάση στήριξης της βάδισης είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης πόνου στα γόνατα μέσα στον επόμενο χρόνο (Lopez et al., 2023). Αυτό ενισχύει τη σημασία τής έγκαιρης αξιολόγησης.

Στην όρθια αξιολόγηση θέλουμε να δούμε πώς στέκεται φυσικά το σώμα, χωρίς ο ασθενής να προσπαθεί να «διορθωθεί». Για αυτό μπορούμε να του ζητήσουμε να βαδίσει επιτόπου για λίγα δευτερόλεπτα, ή να κάνει μερικά μικρά πηδηματάκια και μετά να σταματήσει χαλαρά. Συνήθως τότε τα πόδια τοποθετούνται στη θέση που το σώμα έχει συνηθίσει να φορτίζει. Στεκόμαστε μπροστά του και παρατηρούμε απλά πράγματα: είναι οι ώμοι στο ίδιο ύψος; Η λεκάνη φαίνεται ίσια; Το κεφάλι γέρνει ελαφρά προς κάποια πλευρά; Δεν ψάχνουμε το «τέλειο», αλλά εμφανείς διαφορές από δεξιά προς τα αριστερά. Σε άτομα που χρησιμοποιούν περισσότερο τη δεξιά πλευρά, συχνά βλέπουμε το δεξί πέλμα στραμμένο προς τα έξω και τον δεξιό ώμο ελαφρώς πιο χαμηλά, ή πιο μπροστά. Αυτή η εικόνα σχετίζεται με μυϊκές ανισορροπίες που αναφέρονται και στο άνω διαγώνιο σύνδρομο (Kang et al., 2020). Με απλά λόγια, κάποιοι μύες δουλεύουν περισσότερο και έχουν αυξημένο μυϊκό τόνο, ενώ άλλοι είναι πιο χαλαροί, και αυτό με τον χρόνο αλλάζει τη στάση τού σώματος. Παρατηρώντας το άτομο από πίσω, μπορούμε να εντοπίσουμε στροφικές αποκλίσεις. Κατά την αργή κάμψη του κορμού προς τα εμπρός, πιθανή ανύψωση της μίας πλευράς μπορεί να υποδηλώνει στροφικό στοιχείο τής σπονδυλικής στήλης. Η έγκαιρη αναγνώριση τέτοιων λειτουργικών στροφών θεωρείται σημαντική, καθώς ορισμένες μπορεί να παγιωθούν με την πάροδο του χρόνου (Grivas et al., 2020). Παρατηρώντας το άτομο από το πλάι διαπιστώνουμε αν η κεφαλή προβάλλει μπροστά, αν υπάρχει αυξημένη κύφωση, ή πρόσθια κλίση τής πυέλου. Η πρόσθια θέση κεφαλής έχει συσχετιστεί με αυχενικό πόνο, αν και η σχέση δεν είναι απόλυτα αιτιολογική (Damasceno et al., 2019). Πιο πρόσφατα δεδομένα υπογραμμίζουν ότι η στάση πρέπει να αξιολογείται και να ερμηνεύεται λαμβάνοντας υπόψη το συνολικό πλαίσιο ζωής και δραστηριότητας του ατόμου (Swain et al., 2022).

Η αξιολόγηση της ασυμμετρίας δεν σταματά στην παρατήρηση. Στην ύπτια θέση, ο θεραπευτής εξετάζει ενεργητική και παθητική κίνηση. Για παράδειγμα, μπορεί να υπάρχει πλήρης παθητική αυχενική στροφή, αλλά περιορισμένη ενεργητική, με αντισταθμιστική κίνηση. Όταν η παθητική κίνηση είναι φυσιολογική, αλλά η ενεργητική όχι, συχνά υπάρχει νευρομυϊκή δυσλειτουργία και όχι καθαρά αρθρικός περιορισμός. Η σύγχρονη έρευνα δείχνει ότι ο πόνος μπορεί να αλλάξει τα κινητικά πρότυπα, δημιουργώντας δευτερογενείς ασυμμετρίες ως μηχανισμό προστασίας (Hodges & Smeets, 2021). Αν αυτές οι στρατηγικές παραμείνουν, η ασυμμετρία μπορεί να διατηρηθεί ακόμη και μετά την υποχώρηση του αρχικού ερεθίσματος. Παράλληλα, μελέτες σε ασυμπτωματικούς πληθυσμούς δείχνουν ότι ήπιες ασυμμετρίες είναι συχνές και δεν σχετίζονται απαραίτητα με παθολογία (Ruffini et al., 2023). Επομένως, ο στόχος δεν είναι η απόλυτη συμμετρία, αλλά η λειτουργική ισορροπία. Σε αθλητές, προγράμματα αποκατάστασης που μειώνουν σημαντικά τις ασυμμετρίες, έχουν συσχετιστεί με χαμηλότερο κίνδυνο τραυματισμού (Bishop et al., 2021).

Συμπεράσματα

Συμπερασματικά, η ασυμμετρία είναι φυσικό χαρακτηριστικό του ανθρώπινου σώματος, αλλά όταν προκαλεί συμπτώματα που οφείλονται στην μηχανική φόρτιση  χρήζει αντιμετώπισης. Η προσεκτική παρατήρηση, η σύγκριση δεξιάς και αριστερής πλευράς και η σύνδεση των ευρημάτων με τη λειτουργικότητα του ατόμου αποτελούν βασικά στοιχεία μιας σύγχρονης και τεκμηριωμένης κλινικής προσέγγισης.

Πηγές

• Bazyler, C. D., et al. (2020). Limb dominance and morphological asymmetries. Sports Biomechanics.
• Bishop, C., et al. (2021). Interlimb asymmetries and injury risk. British Journal of Sports Medicine.
• Damasceno, G. M., et al. (2019). Forward head posture and neck pain: a systematic review. Physical Therapy.
• Grivas, T. B., et al. (2020). Functional spinal asymmetries and scoliosis. Scoliosis and Spinal Disorders.
• Hodges, P. W., & Smeets, R. J. (2021). Interaction between pain and motor control. Pain.
• Kang, J. H., et al. (2020). Upper crossed syndrome and postural deviations. Healthcare.
• Kim, H. J., et al. (2022). Pelvic asymmetry and lumbar stress. Clinical Biomechanics.
• Lopez, M. J., et al. (2023). Gait asymmetry and knee pain risk. Gait & Posture.
• Ruffini, N., et al. (2023). Postural asymmetries in asymptomatic adults. Journal of Bodywork and Movement Therapies.
• Schmidt, A., et al. (2021). Weight-bearing asymmetry in healthy adults. Journal of Biomechanics.