Η ποιότητα και η εξατομίκευση των πρωτοκόλλων πυελικής φυσικοθεραπείας  αποτελούν πρόκληση για την αντιμετώπιση της δυσλειτουργίας τού πυελικού εδάφους.

Η δυσλειτουργία τού πυελικού εδάφους αποτελεί σημαντικό θέμα στη φυσικοθεραπεία, δεδομένου ότι επηρεάζει την ουρογεννητική και εντερική λειτουργία, τη στήριξη οργάνων, τη σεξουαλική λειτουργία και τη γενική ποιότητα ζωής. Η παρέμβαση της φυσικοθεραπείας (π.χ. μυϊκή εκπαίδευση, χαλάρωση, συντονισμός) αποτελεί βασική μη-χειρουργική επιλογή για πολλούς ασθενείς (Dumoulin et al., 2018).

1.1 Ανατομικά στοιχεία

Το πυελικό έδαφος (pelvic floor) είναι ένα μυο-περιτονιακό σύμπλεγμα που «κλείνει» την πυελική κοιλότητα από κάτω, μεταξύ τής ηβικής σύμφυσης μπροστά, του ιερού/κοκκυγικού οστού πίσω και των ισχίων/ισχιακών ογκωμάτων πλάγια. 

Οι κύριοι μυϊκοί σχηματισμοί τού πυελικού εδάφους  περιλαμβάνουν:

• το σύμπλεγμα levator ani (που με τη σειρά του περιλαμβάνει τους μύες pubococcygeus, puborectalis, iliococcygeus) 
• τον μυ coccygeus (ή ischiococcygeus) 
• περιφερειακές μυϊκές ομάδες και περιτονίες/ημι-συνδέσμους που ενισχύουν τη δομή και τη στήριξη. 

1.2 Λειτουργία

Μεταξύ των βασικών λειτουργιών τού πυελικού εδάφους είναι:

• Στήριξη των πυελικών και κοιλιακών οργάνων (κύστη, μήτρα/προστάτης, έντερο, ορθό), ώστε να διατηρούνται στη θέση τους και να αντέχουν τις αυξήσεις ενδοκοιλιακής πίεσης (βήχας, άρση βάρους). 
• Εξασφάλιση εγκράτειας ούρων και κοπράνων –μέσω σύσπασης και χαλάρωσης των σχετικών μυϊκών στοιχείων. 
• Συμμετοχή στη σεξουαλική λειτουργία, στη γέννηση (σε γυναίκες), και στη σταθερότητα του κορμού (μέσω σύνδεσης με διαφράγματα, κοιλιακούς και οσφυϊκή περιοχή). 

1.3 Παθοφυσιολογικά στοιχεία – Πίστη για φυσικοθεραπεία

Η δυσλειτουργία τού πυελικού εδάφους μπορεί να προκύψει είτε λόγω υπερτονίας (υπερδραστήριων μυών), είτε υποτονίας/ατροφίας, είτε κακού συντονισμού των μυϊκών ομάδων (van Reijn-Baggen DA et al., 2022). Για παράδειγμα, σε πρόσφατη 3-Δ μελέτη (Dumoulin et al., 2018) βρέθηκε ότι η ηλικία, το βάρος σώματος και το σχήμα τής πυέλου επηρεάζουν τη μορφολογία των μυών τού πυελικού εδάφους, και επομένως τον κίνδυνο για διαταραχές. 

2. Αξιολόγηση

Η αξιολόγηση στο πλαίσιο της φυσικοθεραπείας τού πυελικού εδάφους πρέπει να είναι συστηματική, ολιστική και εξατομικευμένη και να περιλαμβάνει:

2.1 Λήψη ιστορικού

• Αίτια και συμπτώματα: ακράτεια ούρων/ακράτεια κοπράνων, πρόπτωση οργάνων, χρόνιος πυελικός πόνος, δυσπαρεύνια, δυσκοιλιότητα.
• Παράγοντες κινδύνου: εγκυμοσύνες/τοκετοί, χειρουργικές επεμβάσεις, χρόνια αύξηση ενδοκοιλιακής πίεσης (βήχας, παχυσαρκία), ηλικία, ορμονικές αλλαγές.
• Συνύπαρξη με άλλες μυοσκελετικές, ή νευρολογικές καταστάσεις.

2.2 Κλινική εξέταση

• Επιθεώρηση/παρατήρηση: στάση σώματος, συμμετοχή κοιλιακών/ραχιαίων μυών, ένταση/χαλάρωση πυελικού διαφράγματος.
• Ειδική μυϊκή δοκιμασία: ενεργοποίηση μυών πυελικού εδάφους (π.χ. εσωτερική εξέταση, ηλεκτρομυογράφηση/βιοανάδραση όπου είναι δυνατό).
• Μέτρηση δύναμης, αντοχής, συντονισμού μυών τού πυελικού εδάφους.
• Έλεγχος περιεγχειρητικών παραγόντων/βιομηχανικής: π.χ. αύξηση ενδοκοιλιακής πίεσης, συντονισμός με διαφραγματική αναπνοή.
• Κατηγοριοποίηση της δυσλειτουργίας: υποτονία vs υπερτονία, ελάττωση στήριξης οργάνων, συνδυασμός.

2.3 Χρήσιμα εργαλεία/μέτρα

• Τεκμηριωμένα μετρητικά εργαλεία, όπως βαθμολογίες ακράτειας, πρόπτωσης, ποιοτικής ζωής (QoL) – π.χ. σε συστηματικές ανασκοπήσεις τής εκπαίδευσης μυών πυελικού εδάφους (International Continence Society; EAU Guidelines, 2021).
• Η συμμόρφωση (adherence) στην άσκηση θεωρείται κρίσιμη για την αποτελεσματικότητα (Villa-Del-Pino I. et al., 2025).
• Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης χρησιμοποιούνται για την κατηγορία τής παρέμβασης (π.χ. ενίσχυση, χαλάρωση, συντονισμός).

3. Παρέμβαση (Φυσικοθεραπευτική)

Γενικότερα, η φυσικοθεραπεία πυελικού εδάφους (pelvic floor physical therapy/PFPT) στοχεύει:

• στην ενίσχυση της μυϊκής δύναμης και αντοχής των μυών τού πυελικού εδάφους,
• στη βελτίωση του συντονισμού, της χαλάρωσης, ή της σύσπασης ανάλογα με την παθολογία,
• στη βελτίωση της στήριξης των πυελικών οργάνων,
• στην ενσωμάτωση της σωστής μυϊκής συμπεριφοράς σε καθημερινές δραστηριότητες (άλματα, βήχας, άρσεις).

Στην φυσικοθεραπευτική παρέμβαση για την αποκατάσταση της δυσλειτουργίας τού πυελικού εδάφους εντάσσονται όμως και άλλες πιο ειδικές τεχνικές, όπως:

• Μυϊκή Εκπαίδευση Πυελικού Εδάφους (PFMT – Pelvic Floor Muscle Training): συστηματική άσκηση σύσπασης/χαλάρωσης των μυών τού πυελικού εδάφους. Η βιβλιογραφία δείχνει ότι είναι αποτελεσματική για ακράτεια (UI) και άλλες παθήσεις. 
• Βιοανάδραση (biofeedback) και/ή ηλεκτρική διέγερση (electrical muscle stimulation): φαίνεται ότι μπορεί να ενισχύουν τα αποτελέσματα σε ορισμένα πρωτόκολλα (π.χ. μετά τον τοκετό) –αλλά δεν υπάρχουν σταθερά δεδομένα που να δείχνουν υπεροχή τής μιας προσέγγισης έναντι τής άλλης (Huang et al., 2024; Liu et al., 2025).
• Χαλάρωση/Απελευθέρωση υπερτονίας: σε περιπτώσεις όπως χρόνιος πυελικός πόνος, δυσπαρεύνια, η υπερτονία των μυών τού πυελικού εδάφους απαιτούνται τεχνικές χαλάρωσης, μυϊκής απελευθέρωσης, διατατικών, ανάστροφης λειτουργίας. 
• Ενσωμάτωση λειτουργικών δραστηριοτήτων: όπως άρση, βήχας, έλεγχος ενδοκοιλιακής πίεσης, συντονισμός με κοιλιακούς/διαφραγματική αναπνοή –δηλαδή όχι «μόνο ηρεμία», αλλά και δραστηριότητα.
• Προσαρμογή στον κάθε ασθενή: λόγω της ετερογένειας των ασθενών (διαφορές ηλικίας, τοκετοί, παθολογία) η άσκηση πρέπει να εξατομικεύεται.

4. Ενημερωμένες ενδείξεις

Η αντιμετώπιση της δυσλειτουργίας τού πυελικού εδάφους απαιτεί προσαρμοσμένες θεραπευτικές προσεγγίσεις στις ανάγκες του κάθε ασθενή. Την άποψη αυτή ενισχύει σειρά μελετών που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια:

• Σε μελέτη μετα-ανάλυσης του 2021-22, η PFMT αύξησε τη μέγιστη εθελοντική σύσπαση των μυών και μείωσε τη διαρροή ούρων. 
• Σε μελέτη για μετα­-εμμηνοπαυσιακές γυναίκες με στρες ακράτεια, διαπιστώθηκε αποτελεσματικότητα της φυσικοθεραπευτικής παρέμβασης, αν και η ετερογένεια των μελετών δυσκολεύει τη σύγκριση. 
• Η PFPT/πολυτροπική φυσικοθεραπεία σε γυναίκες με χρόνιο πυελικό πόνο δείχνει θετικά αποτελέσματα με υψηλή βεβαιότητα (Dumoulin et al., 2018).
• Η συμμόρφωση στην άσκηση φαίνεται ότι σχετίζεται με καλύτερη ποιότητα ζωής, αλλά η σχέση μεταξύ συμμόρφωσης και αποτελέσματος χρειάζεται περαιτέρω μελέτη (Villa-Del-Pino I. et al., 2025).

5. Προτάσεις για πρωτόκολλο παρέμβασης

Ένα ενδεικτικό πλαίσιο, που όμως θα πρέπει να προσαρμοστεί στη βάση των αξιολογήσεων και του ατομικού σχεδίου, θα μπορούσε να περιλαμβάνει:

1. Εκπαίδευση και ενημέρωση του ασθενή: ανατομία, σημασία τού πυελικού εδάφους, επίδραση του τρόπου ζωής.
2. Βασική άσκηση σύσπασης/χαλάρωσης μυών τού πυελικού εδάφους (π.χ. 10-15 επαναλήψεις × 3 φορές/ημέρα) με σωστή καθοδήγηση.
3. Προοδευτική αύξηση της έντασης/αντοχής (π.χ. σύσπαση 5 δλ, χαλάρωση 5 δλ, επαναλήψεις).
4. Ενσωμάτωση των μυών τού πυελικού εδάφους σε λειτουργικές δραστηριότητες (βήχας, άρση, σήκωμα παιδιού, τρέξιμο).
5. Προσθήκη βιοανάδρασης/ηλεκτρικής διέγερσης, εφόσον κρίνεται απαραίτητο και εφόσον υπάρχουν πόροι/εξοπλισμός.
6. Αν υπάρχει υπερτονία: τεχνικές χαλάρωσης, διατατικές, εκπ/ση διαφραγματικής αναπνοής, χειροκίνητη θεραπεία μυοπεριτονιακών.
7. Αξιολόγηση προόδου σε τακτά διαστήματα (π.χ. 4-6 εβδομάδες) με μέτρα δύναμης/αντοχής/συμμόρφωσης και προσαρμογή τού σχεδίου.
8. Εκπαίδευση σε τρόπο ζωής που επηρεάζει το πυελικό έδαφος (π.χ. διαχείριση δυσκοιλιότητας, ελάττωση χρόνιας αύξησης ενδοκοιλιακής πίεσης, άσκηση ενδυνάμωσης πυρήνα).

5. Συμπεράσματα

Η φυσικοθεραπεία τού πυελικού εδάφους βασίζεται σε καλά τεκμηριωμένες αρχές: καλή γνώση τής ανατομίας-φυσιολογίας, ολοκληρωμένη αξιολόγηση και στοχευμένη παρέμβαση. Η βιβλιογραφία δείχνει ότι η εκπαίδευση των μυών τού πυελικού εδάφους είναι αποτελεσματική για ακράτεια, πρόπτωση και πόνο, αλλά η ποιότητα των πρωτοκόλλων και η εξατομίκευση παραμένουν προκλήσεις. Η συμμόρφωση του ασθενή, ο εντοπισμός των ατομικών παραγόντων κινδύνου και η συστηματική επανεκτίμηση είναι δομικά στοιχεία τής επιτυχίας. (Dumoulin et al., 2018; EAU Guidelines, 2021)

Πηγές

• Dumoulin, C., Cacciari, L.P. and Hay‐Smith, E.J.C. (2018) Pelvic floor muscle training versus no treatment, or inactive control treatments, for urinary incontinence in women. Cochrane Database of Systematic Reviews, (10), Art. No.: CD005654. doi:10.1002/14651858.CD005654.pub4. Accessed 12 November 2025.
• Villa-Del-Pino I, Jiménez-Rejano JJ, Rebollo-Salas M, Rodríguez-Domínguez ÁJ, Suárez-Serrano CM. Compliance and Adherence to Pelvic Floor Exercise Therapy in People with Pelvic Floor Disorders: A Systematic Review and Meta-Analysis. Life (Basel). 2025 Apr 6;15(4):613. doi: 10.3390/life15040613. PMID: 40283168; PMCID: PMC12028920.
• van Reijn-Baggen DA, Han-Geurts IJM, Voorham-van der Zalm PJ, Pelger RCM, Hagenaars-van Miert CHAC, Laan ETM. Pelvic Floor Physical Therapy for Pelvic Floor Hypertonicity: A Systematic Review of Treatment Efficacy. Sex Med Rev. 2022 Apr;10(2):209-230. doi: 10.1016/j.sxmr.2021.03.002. Epub 2021 Jun 12. PMID: 34127429.
• Nygaard AS, Rydningen MB, Stedenfeldt M, Wojniusz S, Larsen M, Lindsetmo RO, Haugstad GK, Øian P. Group-based multimodal physical therapy in women with chronic pelvic pain: A randomized controlled trial. Acta Obstet Gynecol Scand. 2020 Oct;99(10):1320-1329. doi: 10.1111/aogs.13896. Epub 2020 Jun 1. PMID: 32386466.
• European Association of Urology, 2021. EAU Guidelines on Chronic Pelvic Pain. Available at: https://d56bochluxqnz.cloudfront.net/documents/EAU-Guidelines-on-Chronic-Pelvic-Pain-2021.pdf [Accessed 3 November 2025].