Physio.gr

Τρίτη, 24 Δεκεμβρίου 2019 17:37

ΝΕΥΡΟΠΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ

Άρθρο του 
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(0 ψήφοι)

 

Νευροπλαστικότητα

neuroplasticity3

Νευροπλαστικότητα ή πλαστικότητα του εγκεφάλου ορίζεται η ικανότητα του νευρικού συστήματος να αλλάζει τις δραστηριότητες του ως απάντηση σε ενδογενή ή εξωγενή ερεθίσματα, αναδιοργανώνοντας τη δομή, τις λειτουργίες ή τις συνδέσεις του. Μία θεμελιώδη ιδιότητα των νευρώνων είναι η ικανότητα τους να τροποποιούν την ισχύ και την αποτελεσματικότητα της συναπτικής μετάδοσης, μέσω ποικίλου αριθμού μηχανισμών, που εξαρτώνται από τις δραστηριότητες, περιγραφόμενη συνήθως ως συναπτική πλαστικότητα.

Το σύντομο βίντεο παρακάτω περιγράφει τις αρχές της νευροπλαστικότητας.

 

Παλαιότερα πίστευαν ότι ο εγκέφαλος σταματούσε να αναπτύσσεται μετά τα πρώτα χρόνια της ζωής. Θεωρούσαν ότι μόνο κατά την πρώιμη «κρίσιμη περίοδο» της ζωής ενός μικρού παιδιού, σχηματίζονταν οι συνδέσεις μεταξύ των νευρικών κυττάρων του εγκεφάλου, ενώ στη συνέχεια παρέμεναν σταθερές για την υπόλοιπη ζωή του. Δηλαδή θεωρούσαν ότι μόνο οι νέοι εγκέφαλοι ήταν «πλαστικοί» και ως εκ τούτου μπορούσαν να σχηματίσουν νέες συνδέσεις. Εξαιτίας αυτής της πεποίθησης, οι επιστήμονες πίστευαν ότι εάν μια συγκεκριμένη περιοχή του ενήλικου εγκεφάλου είχε υποστεί βλάβη, τα νευρικά κύτταρα δεν μπορούσαν να δημιουργήσουν νέες συνδέσεις ή να αναγεννηθούν, οπότε οι λειτουργίες που ελέγχονταν από αυτή τη περιοχή του εγκεφάλου χάνονταν μόνιμα.

Στο βιβλίο «Principle of Psychology», που γράφτηκε πριν από 100 χρόνια περίπου, ο William James παρουσίασε την πρώτη θεωρία της νευροπλαστικότητας, υπαινισσόμενος ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι ικανός να αναδιοργανωθεί. Δεν ήταν παρά το 1948, όταν ο όρος νευροπλαστικότητα χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Πολωνό Νευροεπιστήμονα Jerzy Konorski, ο οποίος εισηγήθηκε πως με την πάροδο του χρόνου οι νευρώνες που είχαν «τυχαία ενεργοποίηση λόγω γειτνίασης με πυροδοτούμενο νευρώνα, με τον καιρό δημιουργούν πλαστικές αλλαγές στον εγκέφαλο». Ωστόσο, στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, μετά από ένα ευρύ φάσμα ερευνών όπου φάνηκε ότι πολλές πτυχές του εγκεφάλου παραμένουν μεταβλητές, ακόμη και σε ενήλικες, ο όρος Νευροπλαστικότητα πήρε εξέχουσα θέση.

neuroplasticityΝευροπλαστικότητα, είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει αλλαγές στον εγκέφαλο που συμβαίνουν καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής ως απάντηση σε νέες εμπειρίες. Πρόσφατη έρευνα δείχνει ότι η ανάπτυξη και η συμπεριφορά του εγκεφάλου καθοδηγείται, αφενός από ένα βασικό γενετικό λεπτομερές προσχέδιο, αφετέρου όμως καθοδηγείται και από μια σειρά εμπειριών, διαμορφώνοντας τον αναδυόμενο εγκέφαλο. Ακόμη και προγεννητικά γεγονότα μπορούν να είναι παράγοντες τροποποίησης των νευρωνικών συνδέσεων.

Υπάρχει ένα ευρύ φάσμα ερμηνειών σχετικά με τον προσδιορισμό του όρου νευροπλαστικότητα, μερικοί τον εξετάζουν σε σχέση με την ανάπτυξη του νευρικού συστήματος, άλλοι τον συσχετίζουν με βλάβη στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα.

Πιο αναλυτικά:

• «Η ικανότητα του εγκεφάλου να αλλάζει σε δομή ή λειτουργία ανάλογα με την εμπειρία»
• «Η ικανότητα του νευρικού συστήματος για προσαρμογή ή αναγέννηση μετά από τραύμα»
• Η ικανότητα του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος να υποβληθεί σε διαρθρωτικές και λειτουργικές αλλαγές ανταποκρινόμενο σε νέες εμπειρίες»

Νευρωνική Σύναψη

Οι πληροφορίες στον εγκέφαλο μεταδίδονται από τον ένα νευρώνα στον άλλο νευρώνα μέσω εξειδικευμένων συνδέσεων που ονομάζονται συνάψεις. Μια σύναψη μεταξύ δυο νευρώνων αποτελείται από προσυναπτικά και μετασυναπτικά τερματικά, τα οποία χωρίζονται από μια συναπτική σχισμή. Το προσυναπτικό τερματικό είναι γεμάτο με μικρά κυστίδια που περιέχουν χημικούς νευροδιαβιβαστές και το μετασυναπτικό τερματικό αποτελείται από υποδοχείς ειδικά για αυτούς τους νευροδιαβιβαστές. Οι νευρώνες μεταφέρουν πληροφορίες με τη μορφή μιας ηλεκτρικής ώθησης, που ονομάζεται δυναμικό δράσης (action potential), ξεκινά στο κυτταρικό σώμα και ταξιδεύει κάτω στον άξονα. Στη σύναψη, το δυναμικό δράσης προκαλεί την απελευθέρωση νευροδιαβιβαστών, μετατρέποντας έτσι το ηλεκτρικό ερέθισμα σε χημικό σήμα. Οι νευροδιαβιβαστές διαχέονται διαμέσου της συναπτικής σχισμής, όπου δεσμεύονται στους υποδοχείς στο μετασυναπτικό τερματικό και παράγουν ένα ηλεκτρικό σήμα στον μετασυναπτικό νευρώνα. Το μετασυναπτικό κύτταρο στη συνέχεια θα πυροδοτήσει ένα δυναμικό δράσης, με την προϋπόθεση το άθροισμα όλων των συνάψεων φθάσει στην απαραίτητη ουδό για την πυροδότηση. Δεδομένου ότι ένας νευρώνας μπορεί να προσλαμβάνει συνάψεις από πολλά και διαφορετικά προσυναπτικά τερματικά, είναι ικανός να ενσωματώσει πληροφορίες από ποικίλες πηγές, πριν τις μεταφέρει με τη μορφή ενός ηλεκτρικού σήματος. Η ικανότητα των νευρώνων να τροποποιούν την ισχύ των υφιστάμενων συνάψεων, αλλά να σχηματίζουν νέες συναπτικές συνδέσεις, ονομάζεται νευροπλαστικότητα. Προσδιοριζόμενη με αυτόν τον τρόπο η νευροπλαστικότητα, περιλαμβάνει αλλαγές στην ισχύ των ώριμων συναπτικών συνδέσεων, καθώς και τον σχηματισμό νέων ή ακόμη εξάλειψη συνάψεων σε ενήλικες και αναπτυσσόμενους εγκεφάλους. Όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό αυτό περικλείει ένα τεράστιο πεδίο έρευνας, ενώ παρόμοιες διεργασίες μπορούν να εμφανιστούν στις περιφερικές συνάψεις, στις οποίες έγιναν οι περισσότερες από τις πρωτοποριακές μελέτες για την συναπτική μετάδοση. Επιπλέον, η νευροπλαστικότητα περικλείει την αναβλάστηση νέων συναπτικών συνδέσεων μετά από τραυματισμό του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος.

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος θεωρείται πλέον ένα εξαιρετικά δυναμικό και συνεχώς αναδιοργανώμενο σύστημα, ικανό να διαμορφωθεί και να αναμορφωθεί καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής. Πιστεύεται ότι κάθε εμπειρία μεταβάλλει την οργάνωση του εγκεφάλου σε κάποιο επίπεδο. Η νευροπλαστικότητα αναφέρεται στη δια βίου ικανότητα του εγκεφάλου να αλλάζει και να επανασυνδέεται ως απάντηση στα ερεθίσματα της μάθησης και της εμπειρίας. Νευρογένεση είναι η ικανότητα δημιουργίας νέων νευρώνων και συνάψεων μεταξύ των νευρώνων καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής. Καθώς μεγαλώνουμε, ο ρυθμός αλλαγής στον εγκέφαλο ή η νευροπλαστικότητα μειώνεται αλλά δεν σταματάει. Επιπλέον, τώρα γνωρίζουμε ότι νέοι νευρώνες μπορούν να εμφανιστούν σε ορισμένα τμήματα του εγκεφάλου μέχρι την ημέρα του θανάτου μας.

Η εξάσκηση και η επανάληψη δημιουργεί νέες νευρικές συνδέσεις (νέα μονοπάτια) στον εγκέφαλο, που με τον καιρό γίνονται ισχυρότερες και ισχυρότερες.

Εμπειρία και πλαστικότητα του εγκεφάλου

Μεταβολές στον εγκέφαλο μπορεί να συμβούν εξαιτίας ποικίλων ερεθισμάτων. Ο Kolb και οι συνεργάτες του, αναφέρουν ότι υπάρχουν τρεις κύριοι τύποι πλαστικότητας που διαμορφώνουν τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο:

neuroplasticity2Πλαστικότητα ανεξάρτητη από την εμπειρία, αναφέρεται σχεδόν σε όλα που συμβαίνουν στον εγκέφαλο στη διάρκεια της προγεννητικής αναπτυξιακής φάσης. Οι νευρωνικές συνδέσεις και ο σχηματισμός του εγκεφάλου είναι διαδικασίες που καθοδηγούνται από πολύπλοκες γενετικές οδηγίες. Υπάρχουν τόσα που γίνονται στο στάδιο ανάπτυξης του εγκεφάλου: οι νευρώνες που διεγείρονται μαζί, κάνουν κάποιες δομές ισχυρότερες και τμήματα του εγκεφάλου εξέχοντα από άλλα, αντίθετα εκείνα που δεν συγχρονίζονται καλά εκφυλίζονται. Επειδή όμως αυτές οι νευρωνικές απώλειες θα μπορούσαν να βλάψουν τον εγκέφαλο, η φύση προέβλεψε την λύση με την υπερπαραγωγή των νευρώνων. Γι' αυτό, στη πορεία της ζωής μας έχουμε τους περισσότερους από τους νευρώνες μας όταν είμαστε νέοι, ενώ σταδιακά μειώνονται.
Αναμενόμενη πλαστικότητα από την εμπειρία, η οποία είναι ανεξάρτητη από εξωτερικούς παράγοντες, βοηθάει τους νευρώνες να συνδέονται μεταξύ τους ανεξάρτητα από άλλους μηχανισμούς. Ένα παράδειγμα είναι ο σχηματισμός του γαγγλίου του αμφιβληστροειδή. Άξονες που προέρχονται από τον αμφιβληστροειδή, αρχικά στέλνουν διακλαδώσεις αξόνων και για τα δυο μάτια, αλλά σε εύθετο χρόνο κάθε κλάδος σε κάθε μάτι έχει τους δικούς του νευρώνες. Οι άξονες κάθε κλάδου σε κάθε μάτι διεγείρονται μαζί και δημιουργούν ένα νευρωνικό δίκτυο ανεξάρτητο από εκείνους στο άλλο μάτι.
Πλαστικότητα εξαρτώμενη από την εμπειρία, μπορεί να παρατηρηθεί καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής. Ο εγκέφαλος μεταβάλλεται ανάλογα με τις καταστάσεις που προκύπτουν, όπως για παράδειγμα είναι η μετακίνηση σε νέα περιοχή ή όταν προσαρμόζεται σε προβλήματα ή υποφέρει από τραυματισμό κ.α. Πρόκειται για καθημερινές προκλήσεις προς όλα τα ζωντανά πλάσματα που θα μπορούσαν, είτε να αυξήσουν, είτε να μειώσουν τις συνάψεις και να κάνουν κάποιες περιοχές του εγκεφάλου κυρίαρχες σε σχέση με άλλες (ανθρωπάριο).

Η πλαστικότητα του εγκεφάλου και η πολυπλοκότητα της μπορεί να συνοψιστεί σε μια φράση: «Neurons that fire together, wire together – οι νευρώνες που πυροδοτούν μαζί, μεταφέρουν μαζί ηλεκτρικά σήματα».

Φυσικοθεραπεία – Κλινικές επιπτώσεις

neuroplasticity1Η νευροπλαστικότητα είναι ένα φαινόμενο που βοηθά στην αποκατάσταση του εγκεφάλου μετά από βλάβη που προκλήθηκε από αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο ή τραυματισμό (κρανιοεγκεφαλική κάκωση). Η δυνατότητα χειρισμού συγκεκριμένων νευρωνικών οδών και συνάψεων έχει σημαντική επίπτωση στη φυσικοθεραπευτική κλινική παρέμβαση, προς όφελος των ασθενών. Υποσχόμενες θεραπείες είναι η εξειδικευμένη άσκηση, η νοητική εκπαίδευση και η νευροφαρμακολογία, που βασίζονται στη τρέχουσα κατανόηση της πλαστικότητα του εγκεφάλου. Η καλύτερη κατανόηση των μηχανισμών που διέπουν τη νευροπλαστικότητα μετά από εγκεφαλική βλάβη ή βλάβη των νεύρων θα συμβάλλει σημαντικά στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής του ασθενή.

Η εξειδικευμένη φυσικοθεραπεία, μπορεί να ενισχύσει την εγκεφαλική λειτουργικότητα και την νευρομυϊκή προσαρμογή. Η φυσικοθεραπεία για νευρολογικούς ασθενείς είναι μια ολοκληρωμένη διαδικασία που στοχεύει να διδάξει, να καθοδηγήσει και να προάγει την πλαστικότητα του εγκεφάλου, μειώνοντας έτσι τις απειλές για λειτουργικές και γνωστικές αποκλίσεις.

Μελέτη του 2019, σχετικά με τον ρόλο της νευροπλαστικότητας στην αποκατάσταση επισήμανε ότι: «η αποκατάσταση διαδραματίζει ρόλο στην εναρμόνιση της πλαστικότητας και την ανάκτηση του κινητικού ελέγχου σε ασθενείς μετά από αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, μέσω τεχνικών νευροδιέγερσης». Βελτιώνει την κινητικότητα μέσω αναμόρφωσης του εγκεφαλικού φλοιού. Οι γνωστικές λειτουργίες βελτιώθηκαν με την προσθήκη αεροβικής άσκησης και βιντεοπαιχνιδιών.

Η εξέλιξη των τεχνικών αποκατάστασης, έχει οδηγήσει στη βελτίωση της λειτουργικής ικανότητας σε νευρολογικές παθήσεις που σχετίζονται με την ηλικία. Με την αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης, οι άνθρωποι συχνά αντιμετωπίζουν νευρολογικές διαταραχές που σχετίζονται με την ηλικία και τη μείωση της λειτουργικής ικανότητας, που μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο ζωής και την ευημερία τους. Η νευροπλαστικότητα μπορεί να επηρεαστεί τόσο στον υγιή, όσο και στον πάσχοντα εγκέφαλο. Αξιοποιώντας την ικανότητα του εγκεφάλου να δημιουργεί νέες οδούς, ο φυσικοθεραπευτής μπορεί να έχει κυρίαρχο ρόλο στην αποκατάσταση και τη βελτίωση της ζωής του ασθενή.

Πηγές

Mateos-Aparicio P, Rodríguez-Moreno A. The impact of the study of brain plasticity. Frontiers in Cellular Neuroscience. 2019;13:66. Available from: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fncel.2019.00066/full (last accessed 24.11.2019)
Senatis. Neuroplasticity. Available from: https://www.youtube.com/watch?v=ELpfYCZa87g [last accessed 01/03/16]
What is Neuroplasticity Cutting Edge Research Comprehensive Answers. History of Neuroplasticity. http://www.whatisneuroplasticity.com/history.php (accessed 1 March 2016).
Kolb, B., et al. (2013). "Brain plasticity in the developing brain." Prog Brain Res 207: 35-64.
The American Heritage Medical Dictionary. (2007). Retrieved March 10 2016 from http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/neuroplasticity
Mosby's Medical Dictionary, 8th edition. (2009). Retrieved March 10 2016 from http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/neuroplasticity
Klein JA, Jones TA. Principles of experience-dependent neural plasticity: Implications for rehabilitation after brain damage. J Speech Lang Hear Res. 2008;51:S225-239.
Khan Academy. Neuroplasticity. Available from: https://www.youtube.com/watch?v=ELpfYCZa87g [last accessed 01/03/16]
Connect Neuro Physiotherapy Principles of neuroplastisity Available from: https://www.youtube.com/watch?v=2seHROrb2PA (last accessed 24.11.2019)
Keci A, Tani K, Xhema J. Role of Rehabilitation in Neural Plasticity. Open Access Macedonian Journal of Medical Sciences. 2019 May 15;7(9):1540. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6542405/ (last accessed 24.11.2019)
Wairagkar M, McCrindle R, Robson H, Meteyard L, Sperrin M, Smith A, Pugh M. MaLT–Combined Motor and Language Therapy Tool for Brain Injury Patients Using Kinect. Methods of information in medicine. 2017;56(02):127-37. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28220928 (last accessed 24.11.2019)
Voss P, Thomas ME, Cisneros-Franco JM, de Villers-Sidani É. Dynamic brains and the changing rules of neuroplasticity: implications for learning and recovery. Frontiers in psychology. 2017 Oct 4;8:1657. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5649212/ (last accessed 24.11.2019)

 

Διαβάστηκε 1476 φορές Τελευταία τροποποίηση στις Δευτέρα, 04 Μαΐου 2020 16:37
Φυσικοθεραπευτή Χαράλαμπου Τιγγινάγκα, MSc

Δραστηριοποιείται στο Κέντρο Λειτουργικής Αποκατάστασης "PHYSIO - η αρμονία στη λειτουργικότητα"

Δούλεψε στο Αντικαρκινικό Ογκολογικό Νοσοκομείο Αθηνών "Ο Άγιος Σάββας" από 16 Νοεμβρίου 1986 έως 25 Ιουλίου 2018 (από το 1999 έως την ημέρα αποχώρησης του ως Προϊστάμενος του τμήματος Φυσικοθεραπείας του νοσοκομείου)

 

ΑΛΚΙΜΑΧΟΥ 3 - 5 / 116 34 / ΑΘΗΝΑ
ΤΗΛ: (0030 210 7220562)
www.physio.gr / www.craniosacral.gr / e-mail: tigis@physio.gr

Περισσότερα »

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: « ΕΘΙΣΜΟΣ ΜΥΕΛΟΠΑΘΕΙΑ »

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

Εγγραφείτε στο ενημερωτικό δελτίο του physio.gr για να λαμβάνετε όλα τα νέα μας.

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΗΣΤΕ ΜΑΖΙ ΜΑΣ

ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΤΙΓΓΙΝΑΓΚΑΣ, MT, CST, MNT
ΑΛΚΙΜΑΧΟΥ 3 - 5 / 11634 / ΑΘΗΝΑ

Μπορείτε να επικοινωνείτε μαζί μας από Δευτέρα έως Παρασκευή 15:00-21:00

  • ΤΗΛ: +30 2107220562

ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ

Συνδεθείτε με τα κοινωνικά μας δίκτυα "Social Media" και ανακαλύψετε τις νεότερες πληροφορίες

Who's Online

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 6944 επισκέπτες και κανένα μέλος

Αρχική ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΝευρικοΥ ΣυστΗματος ΝΕΥΡΟΠΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ